Waarom zijn sommige namen zo wijdverspreid?
De meest voorkomende Vlaamse achternamen zijn niet toevallig wijdverspreid. Ze zijn het resultaat van drie factoren: veel mensen oefenden hetzelfde beroep uit, namen werden regionaal uitgesproken en gespeld, en bepaalde voornamen waren zo populair dat patroniemen (namen afgeleid van een vadersnaam) honderden families dezelfde achternaam gaven.
1. Janssen / Janssens
De meest voorkomende achternaam in Vlaanderen is een patroniem: afgeleid van de voornaam Jan Janssen. "Janssen" betekent letterlijk "zoon van Jan". Jan was de populairste mannelijke voornaam in de middeleeuwen, een vernederlandsing van Johannes (de evangelist). De varianten zijn eindeloos: Janssen, Janssens, Jansen, Jansens, Janssen-Lens...
2. Peeters
Ook een patroniem, afgeleid van Pieter Peeters (Petrus). De heilige Petrus, eerste apostel van Christus, was een enorm populaire heilige in de Lage Landen. Ouders noemden hun zonen massaal Pieter, waardoor "Peeters" een van de meest voorkomende namen werd.
3. Maes
Afgeleid van de voornaam Thomas Maes, via de verkorte vorm "Maas" of "Mas". Door klankverschuiving werd dit Maes. Soms ook afkomstig van de rivier de Maas, als geografische herkomstnaam.
4. Jacobs
Patroniem van Jacob Jacobs (de bijbelse aartsvader Jacobus). Net als Jan en Pieter was Jacob een christelijke naam die massaal gegeven werd, waardoor de afleiding Jacobs vandaag nog overal voorkomt.
5. Willems
Afgeleid van de Germaanse voornaam Willem Willems (van "wil" = wil, en "helm" = helm/bescherming). Een typisch Germaanse naam die via het Frankisch in Vlaanderen wijdverspreid raakte. Varianten: Williams, Willemsen.
6. De Smedt / Smeets
Een beroepsnaam: de smid was in elk middeleeuws dorp onmisbaar. Hij maakte gereedschap, hoefijzers, sloten en wapens. Omdat bijna elk dorp een smid had, verspreidde de naam zich over heel Vlaanderen in tientallen varianten.
7. Claes / Claeys
Verkorting van Nicolaas Claeys (Claus → Claes). De heilige Nicolaas was in de Lage Landen bijzonder populair als beschermheilige van kinderen, handelaars en zeelieden. Vandaar de weidsheid van de naam.
8. Goossens
Patroniem van Goossen Goossens, een verkorting van Godfried of Goswin ("god" + "vriend"). Een typisch Vlaams-Brabantse naam die vooral in Antwerpen en omgeving sterk vertegenwoordigd is.
9. Hermans
Van de Germaanse voornaam Herman Hermans ("heer" + "man" = man van het leger). Een oude Frankische naam die via de adel naar de gewone bevolking doorsijpelde.
10. Leclercq / De Clerk
Een beroepsnaam voor de klerk of schrijver — iemand die kon lezen en schrijven, een zeldzame vaardigheid in de middeleeuwen. De Franstalige variant Leclercq en de Nederlandstalige De Clerk zijn etymologisch identiek en komen allebei veelvuldig voor in Vlaanderen.